Οι πολιτιστικοί σύλλογοι, τα ερασιτεχνικά σωματεία, οι εξωραϊστικοί φορείς και οι ενορίες δεν αποτελούν απλώς διοργανωτές πανηγυριών και καλοκαιρινών εκδηλώσεων. Εδώ και δεκαετίες αποτελούν τον ζωντανό ιστό των τοπικών κοινωνιών, όπως, καλή ώρα στο Δήμο Παλλήνης, ιδιαίτερα όμως στην ελληνική περιφέρεια.
Τα πανηγύρια, οι ερασιτεχνικές μουσικές συνάξεις, οι χοροί, οι γιορτές και οι πολιτιστικές βραδιές δεν είναι μόνο μορφές ψυχαγωγίας· είναι χώροι συνάντησης, εθελοντισμού, κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ενίσχυσης των ίδιων των συλλόγων.
Τα τελευταία όμως χρόνια διαμορφώνεται ένα νέο θεσμικό και νομολογιακό περιβάλλον, το οποίο μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να οργανώνονται αυτές οι δράσεις.
Η εντατικοποίηση των ελέγχων από την ΑΑΔΕ, τον ΕΦΕΤ και τις Περιφέρειες, σε συνδυασμό με την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων υγιεινής τροφίμων και των φορολογικών υποχρεώσεων, δημιουργεί ένα πλαίσιο αυξημένης ευθύνης για τα διοικητικά συμβούλια των συλλόγων.
Η φιλοσοφία της Πολιτείας είναι προφανής και, σε μεγάλο βαθμό, κατανοητή.
Από τη μία πλευρά επιχειρείται η προστασία της δημόσιας υγείας, ώστε τρόφιμα και ποτά που διατίθενται σε μαζικές εκδηλώσεις να πληρούν τις προδιαγραφές ασφάλειας. Από την άλλη επιδιώκεται η διαφάνεια στα οικονομικά των εκδηλώσεων και η φορολογική καταγραφή κάθε οικονομικής δραστηριότητας.
Δεν μπορεί, άλλωστε, να αγνοηθεί ότι κατά το παρελθόν παρουσιάστηκαν περιστατικά τα οποία δικαιολογούν αυστηρότερους ελέγχους.
Είναι χαρακτηριστικό το ζήτημα της ανεξέλεγκτης κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους σε αρκετές υπαίθριες εκδηλώσεις. Τα όσα συνέβησαν πρόσφατα σε εκδήλωση της Ανθούσας, απέναντι από το Practiker, επανέφεραν με έντονο τρόπο στο προσκήνιο την ανάγκη ύπαρξης κανόνων και ουσιαστικής εποπτείας.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν βρίσκεται στην ύπαρξη των κανόνων. Βρίσκεται στις συνέπειες που προκαλεί η εφαρμογή τους.
Σήμερα, ένα διοικητικό συμβούλιο πολιτιστικού συλλόγου που μέχρι χθες βασιζόταν αποκλειστικά στον εθελοντισμό, καλείται ουσιαστικά να λειτουργήσει ως επαγγελματίας επιχειρηματίας εστίασης.
Να εφαρμόσει διαδικασίες HACCP, να συνεργαστεί με πιστοποιημένες επιχειρήσεις catering, να τηρεί φορολογικές υποχρεώσεις, να εκδίδει τα προβλεπόμενα παραστατικά και ταυτόχρονα να αναλαμβάνει προσωπική ποινική ευθύνη για κάθε πιθανή παράβαση.
Τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων δεν αντιμετωπίζουν πλέον μόνο διοικητικά πρόστιμα.
Ανάλογα με την παράβαση, τα μη δηλωθέντα έσοδα ή ακόμη και τυχόν βλάβη στην υγεία καταναλωτών, μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με πλημμεληματικές ή ακόμη βαρύτερες ποινικές συνέπειες.
Ακριβώς εδώ αναδεικνύεται μια νέα πραγματικότητα.
Η πρόσφατη νομολογία και η αυστηρή ερμηνεία της ισχύουσας νομοθεσίας, ανεξάρτητα από τις αγαθές προθέσεις του νομοθέτη, οδηγούν σταδιακά σε αυτό που πολλοί άνθρωποι του πολιτισμού χαρακτηρίζουν ως «απονεύρωση» των συλλογικών φορέων.
Όσο αυξάνεται η προσωπική ευθύνη των διοικήσεων, τόσο λιγότεροι πολίτες είναι διατεθειμένοι να συμμετέχουν στα διοικητικά συμβούλια.
Όσο αυξάνονται οι υποχρεώσεις και οι κίνδυνοι, τόσο περισσότερες παραδοσιακές εκδηλώσεις ακυρώνονται ή περιορίζονται.
Και όσο η διοργάνωση ενός απλού πανηγυριού απαιτεί διαδικασίες αντίστοιχες μιας επαγγελματικής επιχείρησης εστίασης, τόσο περισσότερο απομακρύνεται ο εθελοντικός χαρακτήρας που αποτελούσε διαχρονικά το βασικό γνώρισμα των ελληνικών συλλόγων.
Η λύση, βεβαίως, δεν μπορεί να είναι η επιστροφή στην ανεξέλεγκτη διάθεση τροφίμων και ποτών.
Οι κανόνες δημόσιας υγείας δεν είναι διαπραγματεύσιμοι.
Η Πολιτεία ορθώς απαιτεί ασφαλή προϊόντα, φορολογική διαφάνεια και προστασία των πολιτών.
Το ζητούμενο, όμως, είναι η εξεύρεση μιας εύλογης ισορροπίας.
Μιας ισορροπίας που θα προστατεύει τη δημόσια υγεία χωρίς να μετατρέπει τους εθελοντές σε εν δυνάμει κατηγορουμένους και τους πολιτιστικούς συλλόγους σε επιχειρήσεις.
Διότι αν η σημερινή νομολογιακή και διοικητική πρακτική συνεχίσει να κινείται προς την ίδια κατεύθυνση, υπάρχει ορατός κίνδυνος το τίμημα της νομιμότητας να μην είναι απλώς η αυστηρότερη εποπτεία των εκδηλώσεων, αλλά η σταδιακή αποψίλωση της ίδιας της συλλογικής ζωής.
Και αυτό θα αποτελούσε μια εξέλιξη με πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό κόστος από εκείνο που επιχειρεί να θεραπεύσει η ίδια η νομοθεσία.
